است از درجهء قبول ؛ و ضرر اين ، اشدّ و اكثر است از ضرر رياء در افعال مباحه ؛ و ترك ريا در افعال مباحه از براى ناقصين و مبتديان ، به جهت خوف از سرايت رياء در عبادات است ، و از براى كاملين و منتهيان ، از بابت سقوط از درجهء كمال است ؛ زيرا كه رياء در عبادات ، از ايشان مرتفع است ؛ و منظور از ترك رياء در مباحات ، از براى ايشان آن است كه تمام افعال كاملين بايد كامل باشد و عبادت حقّ تعالى محسوب گردد كه در جميع اعمال ، غير حقّ - جلّ و علا - منظور ايشان نباشد . پس ترك ريا در افعال مباحه از براى كامل و ناقص ، هريك به جهتى لازم است . بعد مىفرمايد : اميد نجات و خلاص از ريا و نفاق قلب با ظاهر ، به خلوص باطن و خشوع قلب است ، و مشاهدهء تقصير نفس را در طاعات ، بر حسب شرائط شرعيّه ، با ملاحظهء جلال و كبرياء الهيّه . و اگر اين سه صفت خلوص باطن و خشوع قلب و مشاهدهء تقصير نفس - بعد از جدّ و جهد تمام در اصلاح باطن و ظاهر طاعات - حاصل آمد ، شكر نمايد بر توفيق دادن حقّ تعالى او را از خلاصى از رياء و نفاق ، و شايستهء آن است كه مستقيم گردد در جميع احوال ، بر خلوص مذكور تا - بالمرّه - ريشهء اين خلق ردىّ و داء عضال ، از نفس كنده آيد . و در استقامت بر صفات ثلاثهء مذكوره به جهت تهذيب خلق ردىّ ريا ، اشاره فرموده است به آنكه : سلامتى نفس انسانيّه از امراض اخلاق ذميمهء آن ، موقوف به استقامت قلب در صفات كماليّه است كه مورث حيات طيّبهء قلبيّه است . و اين مطلب در « باب حسن خلق » محقّق آمد كه حيات قلب ، به موت نفس است كه : « بموت النّفس حيوة القلب » « 39 » . و مادام كه به موت ارادى - كه :

--> ( 39 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 204 سطر 3 رجوع شود .